Return to site

Blikverruimers dag 5 'Extern toezicht & Crises'

Door Jan-Willem de Vries (deelnemer)

Rijdt u wel eens een kilometertje te hard? Bent u als student wel eens met een niet functionerend achterlicht de straat op gegaan in het schemerduister? Knijpt u een oogje toe als een collega te laat komt? Ik durf met grote zekerheid te stellen dat u op minimaal een van bovenstaande vragen ‘ ja’ heeft geantwoord. En so what, zult u zeggen, iedereen doet dat toch. Tal van rationalisaties zullen door uw hoofd schieten bij het verklaren en goedpraten van deze kleine overtredingen van wettelijke en sociale normen.

Vrijwel identieke rationalisaties liggen ten grondslag aan handelingen die na een reeks van oorzaak en gevolg de basis waren voor misstanden in de zorg. Zo stelt oud-Inspecteur Generaal der Gezondheidszorg Wim Schellekens, tijdens de 5e lesdag van de Blikverruimers Academie. Het accepteren van het niet acceptabele is dodelijk voor je cultuur in het ziekenhuis en op termijn ook voor je patiënt. Een werkend leven lang heeft Schellekens zich ingezet voor de levens van door ziekte geplaagde medemensen, eerst als arts en zorgbestuurder, later als extern en intern toezichthouder. Inmiddels is Schellekens met pensioen, hoewel zijn drukke agenda en energieke, jeugdige voorkomen dat niet verraden. Veel hardlopen en tennis zijn het geheim, zo zegt Schellekens.

Het credo dat Schellekens zijn loopbaan lang hoog hield, was; wie stopt met beter worden, houdt op met goed zijn. Met dit in het achterhoofd heeft hij zich steeds ingezet om de kwaliteit van zorg te verbeteren. De belangrijkste les die hij hier uit heeft geput, is dat elke vorm van beter worden gepaard gaat met een gedragsverandering. In het ideale geval ziet hij een gedragsverandering in een vijftal stappen voltrekken:

  1. Creëer draagvlak
    • Iedere stakeholder moet zich gehoord voelen.
  2. Neem een besluit
    • Dit besluit moet helder en strikt zijn. Zo gun je mensen de kans om een ‘rouwproces’ te doorlopen. Wordt de pleister er met zachte hand van afgetrokken? Dan ondervindt een organisatie doorgaans negatieve gevolgen en raakt gezag ondermijnd.
  3. Communiceer over het besluit
    • Vertel helder wat het besluit inhoudt, waarom het genomen is en hoe het ingevoerd zal worden. Zorg dat alle betrokkenen op de hoogte zijn.
  4. Voer de maatregel in
    • Motiveer het besluit, faciliteer de uitvoering, train de uitvoerenden.
  5. Spreek mensen er op aan als de maatregel niet nageleefd wordt
    • Zorg ervoor dat men zowel horizontaal als verticaal wordt aangesproken op het niet-naleven. Hier geldt weer dat wanneer het niet-acceptabele toch wordt geaccepteerd, de cultuur verziekt.

Wanneer verbeteringen te lang op zich laten wachten, niet worden doorgevoerd, of maatregelen niet worden nageleefd, kunnen calamiteiten ontstaan. Worden deze niet opgelost? Dan ontstaat een crisis, een onbeheerste situatie waarin dikwijls optreden van de Raad van Toezicht (RvT) noodzakelijk is. Schellekens gaf ons advies over het omgaan met zulke situaties. Het belangrijkste punt dat hij maakte, was dat zodra de RvT tijdens een crisis in het publieke beeld komt, de Raad van Bestuur (RvB) gezichtsverlies lijdt. Zorgvuldigheid is hier dus van levensbelang.


Na een intensieve maar zeer leerzame sessie met Schellekens, was het tijd om de daad bij het woord te voegen en te gaan oefenen met moeilijke situaties waar RvT’s tegenaan lopen. Stefan de Bruijn en Anne Lize van der Stoel, beide namens de VVD actief geweest in volksvertegenwoordigingen op lokaal en nationaal niveau, beide actief als toezichthouder, doceerden aan ons deel 2 van Boardroom Dynamics. Het duo loodste ons door een tweetal pittige cases, waarbij de Blikverruimers beproefd werden op ruggengraat, creativiteit en diplomatie.

Deze cases gaven een real life indruk van hoe spannend het werk van een toezichthouder kan zijn. Samen met mijn traineeship bij de RvT van Hotelschool Den Haag en het opleidingsprogramma van de Vereniging van Toezichthouders Hogescholen helpen deze opleidingsdagen en cases mij om een 360-graden kijk te krijgen op het reilen en zeilen in RvT’s. Ik begon als een onbeschreven blad, niet gehinderd door enige kennis van toezicht, maar vol van nieuwsgierigheid. Inmiddels heb ik een rijk beeld en een werkelijk verruimde blik op deze onbezongen, maar uiterst invloedrijke bestuurslaag in Nederland. Deze verruimde blik heeft mij getoond dat de visie van jongere generaties een waardevolle toevoeging kan zijn in RvT’s.

Zoals een ervaren toezichthouder het onlangs stelde: het maakt niet uit hoeveel ervaring je hebt, de vragen en uitdagingen blijven hetzelfde. Frisse blikken kunnen leiden tot frisse oplossingen voor deze uitdagingen. Precies de frisse oplossingen die organisaties nodig hebben in een instabiele en snel veranderende wereld waarin de oplossingen van vroeger steeds minder goed werken.

Jan-Willem de Vries

All Posts
×

Almost done…

We just sent you an email. Please click the link in the email to confirm your subscription!

OKSubscriptions powered by Strikingly